Euskal AEko Emakumeen aurkako indarkeriariaren txostena. 2025eko azaroa

Indarkeria matxista ezabatzea eta berdintasunezko gizarte bat sortzea dira XIII. legegintzaldiari dagokion 2024-2028 Gobernu Programaren 125. konpromisoa.

Azaroaren 25a dela eta – Emakumeen aurkako Indarkeria Ezabatzeko Nazioarteko Eguna –, Segurtasun Sailak egindako Emakumeen aurkako Indarkeriari buruzko Estatistikako 2024. urteko datu nagusiak aurkezten dira. Estatistika honek Ertzaintzak polizia-eginbideetan jasotako arau-hauste penalak oinarri hartuta erregistratutako informazioa jasotzen du.

Azken bi hamarkadetan, emakumeen aurkako indarkeriaren kasu dokumentatuak % 120 gehitu dira. Hazkunde horren arrazoia izan daiteke indarkeriazko ekintzen benetako gorakada, bai eta biktimek dagozkien salaketak egiteko borondate handiagoa izatea ere.

BIKTIMIZAZIOAK ETA EMAKUME BIKTIMAK

2024an, Euskal Autonomia Erkidegoan erregistratutako emakumeen aurkako 7.118 indarkeria-kasurekin itxi da, konparatzeko moduko erregistroak daudenetik erregistratu den kopururik handiena.

Aurreko ekitaldiekin alderatuta, nabarmen egin du gora erregistratutako biktimizazioen kopuruak. Azken hamarkadan, oro har, kasuen kopuruak % 38,9 egin du gora. Azken urteetan, goranzko joerari eutsi dio: % 15,9 igo da 2022tik, eta % 8,3 2023tik. Datu horiek Segurtasun Sailaren Emakumeen aurkako Indarkeriari buruzko Estatistikatik datoz, eta Ertzaintzak izapidetutako polizia-eginbideetan oinarritzen dira. Gizarte-arazo horren iraunkortasuna eta larriagotzea islatzen dute.

Biktimen kopuruari dagokionez, 2024an 5.634 emakumek pairatu dute indarkeria-motaren bat Euskal Autonomia Erkidegoan. Hau da, indarkeria-kasuen % 20,8 ez dira puntualak, behin baino gehiagotan gertatzen baitira. Azken hamarkadako biktimen gorakada, % 37,7koa, biktimizazioetan aldi berean izandako hazkundearen antzekoa da, % 38,9ra iristen baita.

2024an, guztira 62,6 biktimizazio izan dira 10.000 emakumeko Euskal Autonomia Erkidegoan.

Biktimizazioak (kasu kopurua) eta biktimizazio-tasa 10.000 emakumeko Euskal AEn indarkeria motaren arabera, lurralde historikoari jarraiki. 2024

Tasak lurraldeka aztertzean, nabarmentzekoa da Araba dela biztanle gutxien eta kasu absolutu gutxien dituen lurraldea, baina guztizko tasarik altuena duela: 68,6 biktimazio 10.000 emakumeko. Bizkaiak 3.612 kasu ditu, Gipuzkoak eta Arabak batera baino gehiago, baina tasarik txikiena du, 60,5.

Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria biktimizazioen % 72 da. Alde handiarekin, emakumeei gehien eragiten dien indarkeria mota da, eta eredu hori hiru lurraldeetan errepikatzen da.

Gipuzkoak du emakumeen aurkako sexu-delituen tasarik altuena, eta argi eta garbi nabarmentzen da beste lurraldeekin alderatuta.

Familia barruko indarkeria nahiko modu homogeneoan banatuta dago hiru lurralde historikoetan.

ESKUALDE ETA UDALERRIKAKO INTZIDENTZIA

Datu hauek aztertzeko, azken 5 erregistroetako (2020-2024 aldia) 10.000 emakumeko tasaren batez bestekoa erabiliko dugu. Arabak erkidegoko batez bestekoaren gaineko batez besteko tasa du (55,9), Bizkaiak 54,4koa eta Gipuzkoak 52,3koa.

Tasa media de victimizaciones por 10.000 mujeres en la C.A. de Euskadi por comarcas. 2020-2024 ##

Eskualdeak aztertuz gero, Debabarrena nabarmentzen da 62,3rekin, ondoren Bidasoa Beherea (61,4) eta Bilbo Handia (57,8). Beste aldean Urola Kosta dago 31,4ko tasarekin, batez besteko tasarik baxuena duen eskualdea.

Udalerrien kasuan, aldakortasun handiena dutenak biztanle gutxien duten eremuak izan ohi dira, eta horietan jakinarazitako intzidentzia-kopuruaren aldaketa txikiek nabarmen eragiten dute tasetan. Tasarik altuena Gaztelu udalerriak du (186,3), urteko 1,4 biktimizazioko batez bestekoarekin. Jarraian, Leza (185,8), Munitibar-Arbatzegi Gerrikaitz (113,5) eta Okondo (106,5) daude.

Iragazkia eta animazioa

Biktimizazioen tasa, guztira

Biktimizazioen tasa, guztiraBikotekideak / bikotekide ohiak eragindako indarkeria-tasaFamilia barruko indarkeria-tasaSexu indarkeria-tasa

2024

Konparazioa

Egin klik udalerrietan historia ikusteko

252 udalerrietatik 79k Euskal AEko batez besteko tasa (62,6) gainditzen dute.

Zero kasu ematen dituzten udalerrien kopurua oso antzekoa da: 2020an biktimizaziorik ez zuten 64 udalerri ziren, eta 2024an 63.

21 udalerrik zero kasuko erregistroa izan dute azken 5 urteetan, baina egia da horietako 18 udalerri txikiak direla eta 250 emakume baino gutxiago dituztela.

INDARKERIAREN TIPOLOGIA

Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria da kasu gehienak, 5.121, hau da, kasuen % 71,9. Aurreko urtearekin alderatuta % 6 igo da, % 33 azken hamarkadan eta % 129 azken 20 urteetan.

Familia barruko indarkeriak gorabeherak izaten ditu denboran zehar. Kasuen kopurua % 10,9 igo da aurreko urtearekin alderatuta. Azken 10 urteetan izandako bilakaerari erreparatuz gero, biktimizazioak % 28,3 eta % 67,4 igo dira azken bi hamarkadetan.

Sexu-indarkeria izan da hazkunderik handiena izan duena, % 154,5eko hazkundearekin 2014tik, eta % 189 erregistro gehiagorekin 2004tik. Iazkoarekin alderatuta ere igoera nabarmena izan da, % 18,9koa. Guztizko zenbaketan, sexu-indarkeria 2014an kasuen % 5,9 izatetik 2024an % 10,8 izatera igaro da.

KALTEGARRITASUNA

Euskal AEko emakumeen aurkako indarkeria era askotara agertzen da, eraso fisikoa eta hilketa baitira modurik esplizituenak eta agerikoenak.

Emakumeen aurkako indarkeriagatiko biktimizazioak (kasu kopurua) per kaltegarritasuna eta Euskal AEn lurralde historikoaren arabera. 2024

Kaltegarritasun-motaren arabera bereizitako analisiak dinamika desberdinak erakusten ditu, eragindako kaltearen larritasunaren arabera. Eraildako emakumeen kopuruari dagokionez, zifrak egonkor samarrak dira, urtean 2-3 kasu, eta horrek agerian uzten du emakumeen aurkako indarkeriaren muturreko adierazpenek bere horretan jarraitzen dutela. Zauri larriek % 63ko igoera nabarmena izan dute, 2014an 19 kasu izatetik 2024an 31 izatera igaro baitira.

Bestalde, zauri arinak nahiko egonkor mantendu dira urtean 1.300 kasu ingurutan, eta gorabehera txikiak izan dira aztertutako aldian, biktimizazio guztien % 20, gutxi gorabehera. Biktima zaurituen kategoriak, talderik handiena osatzen duenak, % 27ko hazkundea izan du, 2014an 3.392 kasu izatetik 2024an 4.311 kasu izatera. Kategoria horretan sartzen dira lesio fisikorik izan ez duten indarkeria psikologikoa, mehatxuak edo salaketak.

Daturik deigarriena kaltegarritasun ezezaguneko kasuei dagokie, horien bolumena 3,3 aldiz biderkatu baita aztertutako aldian. Hazkunderik nabarmenena 2017 (378 kasu) eta 2020 (890 kasu) artean gertatu da, eta goranzko joerarekin jarraitu du, 2024an 1.397 kasura iritsi arte.

BIKTIMAREN PROFILA

Indarkeriaren biktima diren emakumeen profilari dagokionez, erasotzaileen kasuan bezala, eraginik handiena 21-50 urtekoa da, 3.694 emakume, guztizkoaren % 65,6.

Bikotekideak/bikotekide ohiak eragindako indarkeriaren biktimak 31-40 (% 30), 41-50 (% 25,8) eta 21-30 (% 23,9) urteko taldeetan biltzen dira nagusiki, emakumeak harreman egonkorretan, bizikidetzan edo ezkontzan dauden bizitza-etapekin bat etorriz.

Familia barruko indarkerian, % 38,4 18 urtetik beherako biktimak dira. Indarkeria mota hori familiako kiderik ahulenengan kontzentratzeko joera dago, hala nola adingabeengan, senideen mende baitaude eta abusu-egoerak errazteko moduan egon baitaitezke.

Sexu-indarkeriaren lau biktimatik hiru, gutxi gorabehera, 30 urtetik beherakoak dira (% 72,5), eta kasu horien erdia baino zertxobait gehiago 20 urtetik beherakoak dira (% 51,6). 2024an, 750 emakume izan dira indarkeria-mota horren biktima, eta maila ohikoenak honako hauek izan dira: 14-17 urte (% 22,5), 21-30 urte (% 20,9) eta 14 urtetik beherakoak (% 15,9). Datuek adierazten dutenez, arrisku bereziki handia dute nerabeentzat eta emakume gazteentzat sexu-indarkeriari dagokionez.

ERASOTZAILEEN PROFILA

Erasotzaileen profilak erakusten du % 71,1 21-50 urteko tartean dagoela, 3.915 gizon. Eredu horrek adierazten du genero-indarkeria heldu gazteek eta adin ertainekoek egiten dutela.

Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeriari dagokionez, 31 eta 40 urte bitarteko adina da nagusi (kasuen % 29,6). Ondoren, 41 eta 50 urte bitarteko taldea dago (% 27,6). Familia barruko indarkeriari dagokionez, 41-50 urte bitarteko gizonen taldea nabarmentzen da, erasotzaileen % 23,6.

Azkenik, 21 eta 30 urte bitarteko 147 gizon gaztek erabili dute sexu-indarkeria (kasuen % 21,1). Bestalde, erasotzaileen % 8 adingabeak ziren.

BIKTIMAREN ETA ERASOTZAILEAREN ARTEKO HARREMANA

Euskal AEn emakumeen aurkako indarkeriagariko biktimizazioak (kasu kopurua) erasotzailearekiko harremanaren arabera, lurralde historikoari jarraiki. 2024

Bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria da modalitate nagusia, Euskadi osoko biktimizazio guztien % 71,9, 5.121 kasurekin. Kategoria horren barruan, egungo bikotekideak eragindako indarkeria (2.250 kasu) bikotekide ohiena baino handiagoa da (1.581 kasu), eta horrek agerian uzten du arriskua ez dela desagertzen harremana amaitzean, baina handiagoa da bizikidetzaren edo harreman aktiboaren testuinguruan. Ezkontideek (658) eta ezkontide ohiek (445) eragindako indarkeria-kasuen ehunekoa txikiagoa da, eta, ziur asko, ezkontza formalak beste bizikidetza-modu batzuen aldean duen prebalentzia txikiagoa da. Emaztegaiaren (95 kasu) eta neska-lagun ohiaren (92 kasu) kategoriek zifra nabarmen txikiagoak dituzte.

Familia barruko indarkeria guztizkoaren % 17,3 da, 1.231 kasurekin. Eremu horren barruan, bereziki nabarmentzen da amen aurkako indarkeria (531 kasu), familia barruko indarkeriaren % 43,2 baita. Adingabeko alaben aurkako indarkeriak 214 kasu erregistratu ditu, eta datu hori bereziki kezkagarria da biktimen kalteberatasunagatik.

Sexu-indarkeria (766 kasu, guztizkoaren % 10,8) kategoria espezifiko bat da, eta Zigor Kodean tipifikatutako eta erasotzaileek familiatik kanpo egindako sexu-askatasunaren aurkako delituak biltzen ditu.

Lurralde-azterketak erakusten du eredu nahiko homogeneoak daudela hiru lurralde historikoen arteko indarkeria-moten portzentajezko banaketan, nahiz eta zenbait aldaketa hauteman. Hiru kasuetan, bikotekidearen edo bikotekide ohiaren indarkeria guztizkoaren % 70-75 inguru da, familia barruko indarkeria % 15-18, eta sexu-indarkeria % 10-15 inguru.

NOIZ GERTATZEN DIRA

Analisiak erakusten du gaueko tartean biltzen dela biktimizazioen ehuneko handiena, erregistratutako kasu guztien % 37rekin. Datu hori bereziki esanguratsua da; izan ere, agerian uzten du erasoen herena baino gehiago jarduera sozial txikiagoko eta ikuspen publiko txikiagoko orduetan gertatzen direla, eta horrek zaildu egin dezake biktimek laguntza eskatzea eta hirugarrenek esku hartzea.

Arratsaldeko tartean, biktimizazioen % 34 erregistratu dira, eta intzidentzia handieneko bigarren aldia izan da. Arratsaldeko ordutegiko kasuen kontzentrazio hori esanguratsua da, eta, gaueko tartearekin batera, biktimizazio-erregistro handieneko uneak eratzen ditu.

Goizak kasuen % 22 hartzen ditu, ehuneko hori arratsaldekoa eta gauekoa baino nabarmen txikiagoa delarik.

Azkenik, kasuen % 7 ordu ezezaguneko gisa sailkatuta agertzen dira, eta hori salaketaren unearekin edo salatutako gertakarien izaerarekin lotutako hainbat inguruabarren ondorio izan daiteke.

Behatutako denbora-banaketak biktimizazioak arratsaldeko eta gaueko ordutegietan kontzentratzea iradokitzen du, kasu guztien % 71, hain zuzen ere.

ESKATUTAKO ETA EPAITEGIEK EMANDAKO BABES-AGINDUAK

2018-2024 aldiko datuetan ikusten da goranzko joera orokorra dagoela eskatutako babes-aginduetan, 2018an 1.605 izatetik 2024an 1.957 izatera, % 21,9ko igoera. Aldi berean, biktimizazioak % 33,9 igo dira eta emakume biktimak % 32,8. Epaitegiek emandako aginduek, aldiz, sistematikoki gainditu zituzten eskatutako aginduak; 2024an, eskatu zirenak baino % 21,2 gehiago eman ziren.

Guztira, 2.372 agindu eman zituzten epaitegiek, 2018an baino % 20,7 gehiago. Hala ere, 2020an eta 2021ean beherakada nabarmena izan zen Covid-19aren pandemiaren ondorioz.

Eskatutako agindu gehienak bikotekideak edo bikotekide ohiak eragindako indarkeria-kasuei dagozkie, guztizkoaren % 85,8. 2024an, indarkeria-mota horren eskaerak ia berdin banatzen dira bikoteek, bikotekideek edo neska-lagunek eskatutakoen artean ( % 48,1) eta bikotekide ohiek eskatutakoen artean ( % 51,9). 2018tik, indarkeria-mota horrekin lotutako eskaerek % 19,2ko igoera izan dute.

Euskal AEn eskatutako babes-aginduak, biktimak egilearekin duen harremanaren arabera. 2018-2024